A EVOLUCIÓN HUMANA

A publicación de "A orixe das especies" e a aceptación xeral da teoría evolutiva por medio da selección natural postulada por Darwin marcaron o inicio dunha carreira na búsqueda das nosas orixes; concretamente, do chamado "eslabón perdido", ese fósil que representaría o enlace entre os primates antropoides actuais (xibóns, gorilas, chimpancés e orangutáns) e o home.

Paulatinamente, e sempre con grande controversia na comunidade científica, foron aparecendo restos cada vez máis antigos:

• En diversos lugares apareceron fósiles do Home de Neandertal, primitivos poboadores de Europa.
• Aínda que todos os indicios apuntaban a orixe en África da humanidade, non foi ata 1924 que apareceu o primeiro homínido africano: o Australopithecus.
• Dende entón, apareceron multitude de fósiles que ampliaron a escasa familia humana. cada fósil serve para para encher un oco, pero, en ocasións obriga a replantexar de novo as árbores evolutivas aceptadas ate o momento.

Moito se ten avanzado no campo da datación de fósiles; as excavacións son levadas por equipos multidisciplinares e nalgúns caso é factible a aplicación de técnicas de análise do ADN contido nos restos. Pese a todo, non hai unanimidade á hora de trazar o longo percorrido evolutivo que tranformou a un pequeno e primitivo homínido no Homo sapiens actual.

Pese a que a paleoantropoloxía é unha ciencia sempre aberta a debate, existe consenso acerca dos tres pasos fundamentais que permiten trazar o camiño desde o antepasado que compartimos con chimpancés e gorilas, que viviu hai entre 5 e 10 millóns de anos, ata nós. Son o bipedismo, a cefalización e a linguaxe.

ACTIVIDADES

• Investigade en grupo sobre a Familia Evolutiva Humana e elaborade un informe sobre as especies máis representativas, incidindo nos aspectos morfolóxicos craneais e o bipedismo.
• Buscade individualmente novas recentes sobre descubrimentos de fósiles que se suman á nosa árbore evolutiva., e comentade as características máis salientables.
• Investigade sobre os fósiles de Atapuerca, e elaborade un informe (voluntario).

A TECTÓNICA DE PLACAS

A teoría da Tectónica de Placas é un paradigma da ciencia, xa que permite explicar varios fenómenos xeolóxicos como a deriva continental, o vulcanismo, os seismos, as oroxenías e a petroxenia.

Pode resumirse nas seguinte ideas básicas.

✔A litosfera atópase dividida nun conxunto de fragmentos ríxidos donominados placas litosféricas, de superficie variabe e un grosor entre os 50 e 200 km.

✔Os bordos das placas poden ser de tres tipos: Dorsais ou límites construtivos, zonas de subdución ou límites destrutivos e fallas transformante ou límites pasivos.

✔As placas litosféricas desprázanse sobre os materiais dúctiles do manto sublitosférico, a velocidades que van dende varios mm ata algúns cm por ano. Provocan afastamento e colisión de continentes e rozamento entre as placas. Por iso, nos bordos das placas hai fenómenos volcanicos, sísmicos e oroxénicos.

✔Os desprazamentos das placas son causados pola enerxía térmica do interior terrestre e pola gravidade.

✔A litosfera oceánica renóvase continuamente, mentres que a continental ten un carácter máis permanente.

✔Ao longo da historia da Terra cambiou a posición, forma, tamaño e número das placas litosféricas.  

Actividades:

1. Viaxe polas placas tectónicas: planeade un itinerario arredor do mundo que pase por lugares relacionados coa tectónica de placas. Debe incluir un mínimo de 4 e un máximo de 8 zonas que se correspondan cos tres tipos de límites de placas máis puntos quentes.

2. Investiga sobre un un fenómeno sísmico ou volcánico recente, analizando a súa relación coa tectónica de placas.

FONTES DE INFORMACIÓN CIENTÍFICA

Podemos buscar información sobre ciencia pola nosa conta?

Na información sobre ciencia resulta difícil identificar a fonte solvente ou idónea. É dicir, mentras que noutras áreas de especialización (política, deportes, cultura, etc.) o periodista e a opinión pública contextualizan perfectamente a fonte e a súa relevancia, en ciencia resulta moi complexa a identificación tanto para o periodista coma para o público. 

Antes estas incertezas, con demasiada frecuencia establécese o concepto de xerarquía da fonte. Por exemplo, non está claro se sobre vacinas ou sobre virus contaxiosos sabe máis un becario posdoutoral que traballa en Estados Unidos que un catedrático de veterinaria, aínda que periodísticamente soa mellor a palabra catedrático fronte á de becario. Tamén as dúbidas recaen sobre as institucións: unha nova é mellor se provén da NASA ou da Axencia Espacial Europea? Un investigador do CSIC será máis relevante que un dunha universidade local?.

Sen embargo, pode que esa relevancia non esté xustificada científicamente, pero, en ocasións, o periodista científico fíxase máis no prestixio e a sona mediática da institución que na notoriedade do propio científico. 

A falta doutros métodos, as formas nas que os periodistas buscan información poden servir de pauta para buscar información, sobre todo en internet, onde a ciencia convive coa pseudociencia.

As fontes de información científica clasifícanse en tres grandes grupos: universidades, organismos públicos de investigación (OPI) e revistas científicas.

ACTIVIDADES:

a) Busca as universidades máis cercanas a túa localidade e investiga en que posto se atopan nos distintos rankings universitarios. Que tipo de investigación teñen?

b) Busca as webs das OPIs de Vigo, Instituto de Investigaciones Pesqueras (CSIC) e Instituto Español de Oceanografía. Preparade unha entrevista a un investigador/a da institución.

c) Localiza nos portais de EurekAlert e AlphaGalileo noticias de física, química, bioloxía e xeoloxía. Elabora unha entrada na que explique  o avance científico expuesto. 

QUE É A CIENCIA?. O MÉTODO CIENTÍFICO

A ciencia é o coñecemento que produce leis xerais a partir da observación e a realización de experimentos que poden reproducirse con total exactitude en calquera momento e lugar, e que poden utilizarse para predecir acontecementos. Estas leis xerais non son produtos de usos culturais ou ideolóxicas, senon resultado da experimentación. 

A ciencia abrangue desde o estudo do moi pequeno ata o do moi grande e, por iso, subdivídese en disciplinas. A física e a química son as máis xerais e explican por que o universo e a natureza funcionan como o fan. A bioloxía encárgase do estudo da materia viva e a xeoloxía do comportamento e creación do planeta.

Estas catro ciencias básicas, guiadas pola linguaxe matemática na que se expresa a natureza, subdivídense e complementan entre si e, sobre todo, son a base das ciencias aplicadas, que van desde a mediciña ata as distintas enxeñerías. 

En todos os casos, a ciencia caracterízase por usar un método común para chegar á mellor aproximación que o ser humano pode realizar sobre como funciona o mundo: o método científico.

O método científico consta de varias fases:

1. Observación atenta do fenómeno que se ha de estudar, describindo aspectos máis relevantes e anotando as circunstancias que acompañan ao fenómeno.
2. Formulación de hipóteses para tratar de explicar o fenómeno examinado e interpretar os feitos observados. Son "verdades provisionais"
3. Experimentación para comprobar se son certas as hipóteses propostas. Estes experimentes deben estar reseñados para poder ser reproducidos exactamente do mesmo modo en caquera lugar e momento. Nesta fase podense validar, descartar ou formular novas hipóteses que melloren a interpretación do fenómeno.
4. Análise dos resultados experimentais mediante tábuas, gráficas, etc., que permitan a formulación de leis. 
5. Elaboración de conclusións finais e formulación de teorías que engloben as leis empíricas deducidas con anterioridade. 

Pensade nun feito natural sorprendente:

• Aplicade o método científico
• Explicade como o interpretarían na antigüidade